Είναι 170 μ.Χ. Ο Μάρκος Αυρήλιος κάθεται στη σκηνή του, στα σύνορα του Δούναβη. Γύρω του, ένας στρατός που χάνει ανθρώπους από λοιμό και όχι από μάχη. Ένα σώμα διοικητών που δεν συνεννοείται. Συγκλητικοί στη Ρώμη που τον υπονομεύουν πίσω από την πλάτη του.

Θα μπορούσε να αφιερώσει τις νύχτες του αναλύοντας: Ποιος έφταιξε για την επιδημία; Γιατί ο τάδε στρατηγός δεν εκτελεί εντολές; Τι σκέφτονται οι εχθροί μου στη Σύγκλητο;

Δεν το έκανε.

Άνοιξε το ημερολόγιό του και έγραψε για τον ίδιο τον εαυτό του. Για το τι αυτός μπορεί να ελέγξει. Για το πώς αυτός θα αντιδράσει αύριο το πρωί. Τίποτα άλλο δεν μπήκε στη σκηνή του εκείνη τη νύχτα.

Ο Επίκτητος γεννήθηκε δούλος. Ο αφέντης του, ο Επαφρόδιτος κάποτε έπιασε το πόδι του και άρχισε να το στρίβει, να δοκιμάσει τα όριά του.

«Αν συνεχίσεις», είπε ήρεμα ο Επίκτητος, «θα το σπάσεις.»

Ο Επαφρόδιτος συνέχισε. Το πόδι έσπασε.

«Στο είπα», είπε ο Επίκτητος χωρίς κραυγή, χωρίς δάκρυα.

Δεν πέρασε ούτε ένα δευτερόλεπτο αναρωτώμενος γιατί ο αφέντης του ήταν έτσι. Δεν ανάλυσε την ψυχολογία του. Δεν έψαξε δικαιολογία ή εξήγηση. Υπήρχε μόνο αυτό που μπορούσε να ελέγξει: η στάση του απέναντι στον πόνο.

Ξέρεις εκείνον τον συνάδελφο ή τον προϊστάμενο που δεν βγάζει νόημα;

Έχει κάθε λόγο να συμπεριφέρεται διαφορετικά. Γνωρίζει τους κανόνες. Έχει δει τις συνέπειες. Έχει δει τι γίνεται στους άλλους που συμπεριφέρονται έτσι. Κι όμως το ίδιο. Ξανά και ξανά.

Εσύ κάθεσαι στο γραφείο σου, ή στο μετρό στην διαδρομή για το σπίτι, και αναλύεις. Μήπως δεν το καταλαβαίνει; Μήπως το κάνει επίτηδες; Μήπως έχει κάποιο πρόβλημα που δεν ξέρω; Μήπως φταίω εγώ για κάτι;

Αυτό το «μήπως» είναι μια παγίδα.

Γιατί κάθε λεπτό που αναλύεις το γιατί του άλλου, χάνεις ένα λεπτό από αυτό που μόνο εσύ μπορείς να κάνεις. Το πρόγραμμα που σε περιμένει. Η απόφαση που αναβάλλεις. Η κίνηση που φοβάσαι να κάνεις.

Ο Μάρκος Αυρήλιος το έγραψε καθαρά: τίποτα δεν σε εξαντλεί πιο γρήγορα από το να τρέχεις σε κύκλους γύρω από την ψυχή κάποιου άλλου. Κι αυτός ήταν αυτοκράτορας με πραγματικούς εχθρούς, πραγματική εξουσία, πραγματικό λόγο να αναλύει.

Κι όμως επέλεξε να μην το κάνει.

Εσύ τι επιλέγεις;

«Καλά αυτά. Αλλά αν δεν καταλάβω γιατί συμπεριφέρεται έτσι, πώς θα τον διαχειριστώ; Πρέπει να ξέρω με τι έχω να κάνω.»

Δίκαιο.

Υπάρχει διαφορά ανάμεσα στο να κατανοήσεις κάποιον και στο να αναλύεις ατελείωτα κάποιον. Η πρώτη είναι στρατηγική. Η δεύτερη είναι εθισμός.

Ο Στωικισμός δεν σου λέει να αγνοείς την πραγματικότητα. Σου λέει να επενδύεις την προσοχή σου εκεί που αποδίδει. Αν η ανάλυση βγάζει δράση, προχώρα. Αν η ανάλυση βγάζει μόνο περισσότερη ανάλυση, σταμάτα.

Κάποια πράγματα δεν έχουν εξήγηση που θα σε ικανοποιήσει. Και η αναμονή αυτής της εξήγησης δεν είναι υπομονή αλλά αδράνεια με ωραίο όνομα.

Σήμερα, μόλις πιαστείς να αναλύεις κάτι ακατανόητο όπως μια συμπεριφορά, μια απόφαση, μια αδικία, σταμάτα και γράψε σε ένα χαρτί ή στο κινητό σου μία μόνο γραμμή:

«Αυτό είναι στο χέρι μου ή όχι;»

Αν η απάντηση είναι «όχι»: κλείνεις το θέμα. Αν είναι «ναι»: γράφεις αμέσως την επόμενη κίνηση: μία, συγκεκριμένη, εφαρμόσιμη σήμερα.

Τίποτα άλλο. Δεν χρειάζεσαι περισσότερη ανάλυση. Χρειάζεσαι μία κίνηση.

Καλή δύναμη.

The Stoic Journal

Υ.Γ.: Έχεις βρεθεί ποτέ σε αυτή την παγίδα να αναλύεις κάποιον αντί να δουλεύεις; Πώς βγήκες; Απάντησέ μου, τα διαβάζω όλα.