Είναι περίπου 300 π.Χ. Ένα εμπορικό πλοίο βουλιάζει στο Αιγαίο.

Ο Ζήνων ο Κιτιεύς, έμπορος, πετυχημένος, με φορτίο πολύτιμης πορφύρας χάνει τα πάντα σε λίγα λεπτά. Καμία προειδοποίηση. Καμία δεύτερη ευκαιρία. Το φορτίο, τα χρήματα, η ζωή που είχε χτίσει όλα στον βυθό.

Φτάνει στην Αθήνα σχεδόν με άδεια χέρια. Μπαίνει τυχαία σε ένα βιβλιοπωλείο. Διαβάζει τον Σωκράτη. Και κάτι αλλάζει.

Δεν ψάχνει για παρηγοριά. Δεν ψάχνει για νόημα στην καταστροφή. Ψάχνει για εργαλεία. Και τα βρίσκει. Χρόνια αργότερα, θα ιδρύσει τη Στοά. Το φιλοσοφικό ρεύμα που θα σχηματίσει ηγέτες, αυτοκράτορες, γενναίους ανθρώπους για αιώνες.

Το ναυάγιο δεν τον έσπασε. Τον τοποθέτησε.

Ένα χρόνο πριν τον θάνατό του, το 65 μ.Χ., ο Σενέκας ζει με ένα μαχαίρι στον λαιμό.

Όχι μεταφορικά. Ο Νέρωνας, που ο Σενέκας είχε διδάξει και υπηρετήσει για χρόνια, είχε γίνει κάτι άλλο από άνθρωπος. Κάθε μέρα ήταν υπολογισμός επιβίωσης. Κάθε λόγος που έλεγε, κάθε σιωπή που επέλεγε, κάθε κίνηση στην αυλή, ήταν ισορροπία πάνω σε τεντωμένο σκοινί πάνω από γκρεμό.

Κι όμως, σε αυτή την περίοδο, περιτριγυρισμένος από αβεβαιότητα, με προβλήματα υγείας, γνωρίζοντας ότι δεν θα γεράσει ήσυχα — έγραφε. Επιστολές περί Ηθικής. Επιστολές για το πώς να ζεις. Επιστολές για το χρόνο, τον θάνατο, την αξιοπρέπεια, τον φόβο.

Στο γραφείο του είχε έναν χάλκινο καθρέφτη. Κοιτούσε το πρόσωπό του. Θυμόταν ότι ήταν θνητός. Και συνέχιζε να γράφει.

Δεν αρνιόταν ότι ζούσε μέσα στο άγχος. Απλά αρνιόταν να το αφήσει να γράφει αντί αυτού.

Ας το πούμε ξεκάθαρα.

Το άγχος σου δεν είναι μοναδικό. Δεν είναι σημάδι αδυναμίας. Δεν είναι απόδειξη ότι κάτι πήγε λάθος στη ζωή σου. Είναι απλά η τριβή ανάμεσα στο τι θέλεις να γίνει και στο τι γίνεται.

Αυτή η τριβή υπήρχε πάντα. Για τον Ζήνωνα στο ναυάγιο. Για τον Σενέκα στην αυλή του Νέρωνα. Για τον Μάρκο Αυρήλιο που έγραφε τα Εις Εαυτόν ενώ ο στρατός του λιμοκτονούσε από πανδημία.

Και για σένα, που κάνεις ταμείο στο τέλος του μήνα και οι αριθμοί δεν βγαίνουν. Που βλέπεις τους συναδέλφους σου να παίρνουν αποφάσεις που δεν καταλαβαίνεις και πρέπει να τις εκτελέσεις. Που ξυπνάς στις τρεις τα ξημερώματα και το μυαλό σου τρέχει σε κύκλους για πράγματα που δεν μπορείς να λύσεις εκείνη τη στιγμή.

Το πρόβλημα δεν είναι το άγχος. Το πρόβλημα είναι ότι δεν έχεις τίποτα να σε επαναφέρει.

Ο Σενέκας είχε τον καθρέφτη. Ο Επίκτητος είχε την πήλινη λάμπα, αντικατάσταση της ακριβής ορειχάλκινης που του έκλεψαν, σύμβολο που κρατούσε μέχρι τέλους: «Δεν με νοιάζει τι χάνω. Με νοιάζει τι κρατάω.» Οι μαθητές του Επίκτητου κυκλοφορούσαν με το Εγχειρίδιον στην τσέπη, όχι γιατί δεν θυμούνταν τη φιλοσοφία, αλλά γιατί όταν το στομάχι σφίγγεται, ο νους ξεχνάει αυτά που ξέρει.

Δεν έχεις επιλογή και αυτό είναι η σωστή αφετηρία: δεν μπορείς να σταματήσεις να ζεις μέσα στο άγχος. Αλλά μπορείς να αποφασίσεις ότι δεν θα το αφήσεις να οδηγάει.

Χρειάζεσαι μια άγκυρα. Κάτι απλό, δικό σου, άμεσο. Ένα αντικείμενο, μια φράση, μια ρουτίνα, κάτι που σε τραβάει πίσω στο παρόν όταν το μυαλό αρχίζει να ταξιδεύει σε καταστροφές που δεν έχουν συμβεί ακόμα.

Ο Σενέκας κοιτούσε τον καθρέφτη και θυμόταν: «Αυτό το πρόσωπο θα σβήσει. Άρα δώσε σημασία μόνο σε αυτό που αξίζει.»

Τι έχεις εσύ;

«Αυτά είναι ωραία λόγια. Αλλά το άγχος δεν φεύγει επειδή κοιτάζεις έναν καθρέφτη ή κρατάς ένα βιβλίο. Είναι βιολογία. Είναι χημεία. Δεν λύνεται με φιλοσοφία.»

Σωστό. Εν μέρει.

Το άγχος έχει βιολογικό υπόστρωμα. Η αδρεναλίνη είναι πραγματική. Ο παλμός είναι πραγματικός. Δεν σου λέω να το αρνηθείς.

Σου λέω κάτι άλλο: ο νους σου δεν είναι παθητικός θεατής. Κάθε φορά που εκπαιδεύεις την προσοχή σου να επιστρέφει σε ένα αντικείμενο, σε μια πρόταση, σε μια πράξη, αλλάζεις σταδιακά ποιος είναι ο «οδηγός». Δεν είναι θεραπεία. Δεν είναι λύση. Είναι στρατηγική οικονομία δυνάμεων: να μην ξοδεύεις το νου σου σε ό,τι δεν μπορείς να ελέγξεις, για να έχεις νου εκεί που μπορείς.

Ο Σενέκας δεν σταμάτησε να φοβάται τον Νέρωνα. Αλλά αρνήθηκε να αφήσει τον φόβο να γράφει τις επιστολές του.

Σήμερα, τις επόμενες 24 ώρες, κάνε ένα πράγμα:

Βρες την άγκυρά σου.

Ένα αντικείμενο που έχεις μπροστά σου:ένα ποτήρι νερό, ένα βιβλίο, ένα στυλό. Οτιδήποτε. Και την επόμενη φορά που το μυαλό σου αρχίσει να τρέχει σε μια συνάντηση που πήγε στραβά, σε μια απόφαση που σε τρομάζει, σε ένα πρόβλημα που δεν έχει λύση αυτή τη στιγμή, σταμάτα. Κοίτα το αντικείμενο. Πες μια πρόταση: «Αυτό είναι το μόνο που υπάρχει τώρα.»

Δεν χρειάζεσαι καθρέφτη όπως ο Σενέκας. Χρειάζεσαι κάτι που σε γειώνει στο παρόν.

Τα υπόλοιπα θα περιμένουν. Ή δεν θα υπάρχουν πια όταν τα ξαναδείς.

Καλή δύναμη,

Γιώργος