Απρίλιος, 46 π.Χ. Ουτίκα της Αφρικής.(Σήμερα ονομάζεται Bizarte και βρίσκεται στο Βόρειο τμήμα της Τυνησίας.)

Ο Καίσαρας έχει κερδίσει. Η Δημοκρατία έχει πέσει. Όλοι οι σύμμαχοι του Κάτωνα είτε έχουν φύγει είτε παραδοθεί είτε πεθάνει. Ο Κάτων ξέρει τι έρχεται: μια «συγχώρεση» που θα είναι στην πραγματικότητα αλυσίδα. Ο Καίσαρας ήθελε να τον κρατήσει ζωντανό ως σύμβολο της δικής του επιείκειας, ανδρείκελο στην παρέλαση.

Ο Κάτων είπε όχι.

Πήρε το σπαθί. Το βύθισε στο στήθος του. Έπεσε λιπόθυμος. Ο γιος του έφερε γιατρό. Έραψαν το τραύμα. Ο Κάτων ξύπνησε και με τα ίδια του τα χέρια ξεκοίλιασε ό,τι είχαν ράψει.

Αυτό δεν ήταν παραίτηση. Ήταν η πιο ακριβής δήλωση ελευθερίας που έχει καταγράψει η ιστορία: «Τώρα είμαι κύριος του εαυτού μου.»

Την ίδια εποχή, κάπου στη Ρώμη, υπήρχε ένας σκλάβος που δεν είχε τίποτα. Ούτε όνομα ελεύθερου, ούτε ιδιοκτησία, ούτε σώμα που να ανήκει στον ίδιο.

Ο αφέντης του μια μέρα τον έπιασε από το πόδι και άρχισε να στρίβει. Ο Επίκτητος είπε ήρεμα: «Αν συνεχίσεις, θα σπάσεις το πόδι.» Ο αφέντης συνέχισε. Το πόδι έσπασε. Ο Επίκτητος είπε: «Στο πα.» Χωρίς κραυγή. Χωρίς δάκρυ.

Ο Κάτων ήταν ελεύθερος που επέλεξε τον θάνατο παρά τη δουλεία. Ο Επίκτητος ήταν δούλος που ήταν πιο ελεύθερος από κάθε ελεύθερο. Και οι δύο είχαν καταλάβει το ίδιο πράγμα: δεν υπάρχει ζωή αν παραδώσεις αυτό που είσαι.

Δεν σου ζητάει κανείς να πεθάνεις σαν τον Κάτωνα.

Σου ζητάει, όμως, να υποχωρήσεις. Κάθε μέρα. Με μικρές, αόρατες κινήσεις.

Το αφεντικό που σου ζητάει να βάλεις την υπογραφή σου σε κάτι που ξέρεις ότι είναι λάθος. Ο πελάτης που σε πιέζει να κάνεις έκπτωση σε κάτι που δεν πρέπει να την έχει. Η οικογένεια που σου λέει «άστο, μην τα βάζεις με τον κόσμο» κι εσύ υποχωρείς για να κρατήσεις την ηρεμία. Ξανά. Και ξανά.

Κάθε φορά που υποχωρείς, δεν χάνεις απλώς ένα στρογγύλεμα. Χάνεις ένα κομμάτι από τον ορισμό που έχεις δώσει στον εαυτό σου.

Ο Κάτων δεν ήταν ήρωας επειδή πέθανε. Ήταν ήρωας επειδή αρνήθηκε να γίνει κάτι που δεν ήταν. Επιλογή που την έκανε χρόνια πριν το τελευταίο βράδυ στην Ουτίκα. Σε κάθε συγκλητική συζήτηση, σε κάθε πίεση να συμβιβαστεί, σε κάθε «θα κερδίσεις περισσότερα αν κάνεις υπομονή.»

Και ο Επίκτητος, χωρίς καμία εξουσία, χωρίς κανένα δικαίωμα είχε αποφασίσει ποιο κομμάτι του εαυτού του δεν πουλιέται. Το διατήρησε άθικτο κάτω από την κυριολεκτική βία.

Εσύ δεν έχεις αφέντη που σπάει τα πόδια σου.

Έχεις όμως επιλέξει ποιο κομμάτι σου δεν πουλιέται;

«Καλά όλα αυτά, αλλά στην Ελλάδα δεν λειτουργούν έτσι τα πράγματα. Αν αντισταθείς, χάνεις τη δουλειά σου. Χάνεις τον πελάτη. Μένεις μόνος. Εδώ δεν υπάρχει "ηρωικός θάνατος", υπάρχει λογαριασμός ΔΕΗ που δεν πληρώνεται.»

Ξέρω.

Και δεν σου λέω να πεθάνεις στους λόφους σαν αρχαίος Ρωμαίος.

Ο Στωικισμός δεν είναι θέατρο ηρωισμού. Είναι στρατηγική οικονομία δυνάμεων. Ο Επίκτητος δεν αντιστάθηκε σε όλα. Επέλεξε πού να αντισταθεί. Διαχώρισε αυτό που μπορεί να του πάρουν από αυτό που δεν μπορεί. Και αυτό, μόνο αυτό, το φύλαξε σαν φρούριο.

Δεν σου ζητάει κανείς να κάνεις το μεγάλο δράμα. Σου ζητάει να ξέρεις πού τελειώνει η ευελιξία και πού αρχίζει η προδοσία του εαυτού σου. Και να έχεις αποφασίσει εκεί πριν η στιγμή φτάσει, όχι τη στιγμή που σε πιέζουν.

Γιατί τη στιγμή που σε πιέζουν, δεν σκέφτεσαι καθαρά. Αποφαίνεσαι με βάση αυτό που έχεις αποφασίσει πιο πριν.

Σήμερα, πριν κοιμηθείς:

Γράψε σε ένα χαρτί ή στο κινητό μία πράξη της ημέρας όπου υποχώρησες σε κάτι που δεν έπρεπε. Όχι για να το κρίνεις. Για να το δεις.

Μόνο αν το βλέπεις, μπορείς να το αλλάξεις.

Καλή δύναμη.

The Stoic Journal

Υ.Γ.: Υ.Γ. Αν ο Καίσαρας σού πρόσφερε «συγχώρεση» σήμερα τι θα κρατούσες και τι θα πουλούσες; Θα ήθελα να μου πεις.

Υ.Γ. 2: Είτε καινούργιος, είτε παλιός όλα τα τεύχη είναι εδώ μαζεμένα σε αυτο τον συνδεσμο.​